Retinoidy w kosmetykach czy lekach – które wybrać?

Kiedy pacjentki pytają mnie o retinoidy, często słyszę jedno pytanie: „Czy kosmetyk z retinalem lub retinolem może działać tak samo jak lek na receptę?”.

Odpowiedź brzmi: to zależy od celu, jaki chcemy osiągnąć.

Jako dermatolog wykorzystuję retinoidy znacznie szerzej niż tylko w profilaktyce starzenia skóry. Sięgam po nie również w leczeniu trądziku, zaburzeń rogowacenia, łuszczycy i wielu innych schorzeń dermatologicznych. W takich sytuacjach stosujemy retinoidy dostępne w postaci leków, których skuteczność została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. Aktualny przegląd Dessinioti i Katsambas (2026) wskazuje, że retinoidy należą do najlepiej przebadanych grup substancji wykorzystywanych we współczesnej dermatologii i znajdują zastosowanie w leczeniu wielu chorób skóry. [1]

Leki mają jednak swoją cenę. Skuteczność często wiąże się z podrażnieniem, zaczerwienieniem, pieczeniem i złuszczaniem skóry. W leczeniu choroby jesteśmy gotowi zaakceptować takie działania niepożądane, ponieważ najważniejszy jest efekt terapeutyczny.

W pielęgnacji typu slow-aging sytuacja wygląda inaczej. Tutaj nie chodzi o kilkutygodniową terapię, ale o systematyczne dbanie o skórę przez wiele lat. Dlatego kluczowe znaczenie ma nie tylko skuteczność, ale również komfort stosowania.

To właśnie z tego powodu najczęściej rekomenduję retinoidy dostępne w kosmetykach, szczególnie retinal.

Dlaczego właśnie retinal?

Spośród wszystkich retinoidów dostępnych bez recepty retinal jest moim zdaniem najciekawszym kompromisem pomiędzy skutecznością a tolerancją skóry. Działa szybciej i silniej niż retinol, a jednocześnie jest znacznie lepiej tolerowany niż retinoidy dostępne na receptę.

To składnik, który regularnie pojawia się w planach pielęgnacyjnych moich pacjentek.

Gładsza i bardziej promienna skóra

Jednym z pierwszych efektów stosowania retinalu jest poprawa wyglądu naskórka. Retinal przyspiesza odnowę komórkową i stymuluje namnażanie keratynocytów — komórek budujących naskórek. Dzięki temu starsze komórki są szybciej zastępowane nowymi, a skóra staje się gładsza, bardziej jednolita i odzyskuje naturalny blask. [2]

Mniej zmarszczek i lepsza jędrność

To właśnie działanie przeciwstarzeniowe sprawiło, że retinoidy stały się jedną z najlepiej przebadanych grup składników aktywnych w dermatologii. Retinal pobudza fibroblasty do produkcji kolagenu i elastyny, czyli białek odpowiedzialnych za jędrność i sprężystość skóry. Regularne stosowanie pomaga wygładzać drobne zmarszczki oraz poprawiać napięcie skóry. Badania wykazały również, że retinal wspiera odbudowę włókien kolagenowych i elastycznych uszkodzonych przez promieniowanie UVA. Co ciekawe, mimo częstego przekonania, że retinoidy należy odstawiać latem, nie ma takiej konieczności przy prawidłowym stosowaniu i codziennej fotoprotekcji. Więcej na ten temat pisałam w poprzednim wpisie na blogu. [3]

Mniej widoczne pory

Wiele osób sięga po retinal z myślą o zmarszczkach, ale często zauważa jeszcze jedną korzyść – pory stają się mniej widoczne. Dzieje się tak, ponieważ retinal pomaga utrzymać skórę w dobrej kondycji, zapobiega gromadzeniu się martwych komórek i wspiera prawidłowe funkcjonowanie gruczołów łojowych. Dzięki temu powierzchnia skóry staje się bardziej gładka i jednolita. W badaniu klinicznym Konisky i wsp. retinal 0,1% zmniejszył widoczność porów o około 20% już po ośmiu tygodniach stosowania. [4]

Jaśniejsze przebarwienia i bardziej jednolity koloryt skóry

Jeśli po lecie zostały Ci pamiątki w postaci plam posłonecznych albo śladów po trądziku, retinal może okazać się bardzo pomocny. Regularnie stosowany stopniowo rozjaśnia przebarwienia i pomaga wyrównać koloryt skóry. To jeden z powodów, dla których tak często polecam go pacjentkom. Nie tylko wspiera walkę ze zmarszczkami, ale jednocześnie poprawia ogólny wygląd skóry, sprawiając, że cera wygląda świeżej i bardziej jednolicie. [5-6]

Nie tylko dla skóry dojrzałej

Jednym z najczęstszych mitów dotyczących retinalu jest przekonanie, że to składnik przeznaczony wyłącznie dla skóry z widocznymi zmarszczkami. Tymczasem retinal może być pomocny również w pielęgnacji skóry tłustej i trądzikowej. Wspiera odblokowywanie porów, ogranicza powstawanie zaskórników i zmniejsza ryzyko pojawiania się nowych zmian. Badania wykazały, że retinal 0,1% może skutecznie redukować zarówno zaskórniki, jak i zmiany zapalne już po pierwszym miesiącu regularnego stosowania. [7–8] Z tego powodu często polecam go osobom z bardzo łagodnym trądzikiem, u których dominują pojedyncze zaskórniki i sporadycznie pojawiające się zmiany zapalne. W przypadku bardziej nasilonych postaci trądziku sama pielęgnacja może jednak nie być wystarczająca i konieczne może okazać się wdrożenie silniejszego leczenia dermatologicznego.

Podsumowanie

Czy więc kosmetyk z retinalem może działać tak samo jak retinoid dostępny na receptę? Nie zawsze. Jeśli celem jest leczenie choroby skóry, takiej jak trądzik o dużym nasileniu czy łuszczyca, leki pozostają niezastąpione.

Jeżeli jednak zależy nam na poprawie jakości skóry, wygładzeniu, rozjaśnieniu przebarwień, zmniejszeniu widoczności porów i profilaktyce starzenia, retinal może być bardzo dobrym wyborem. Łączy wysoką skuteczność z lepszą tolerancją, dzięki czemu łatwiej stosować go regularnie przez wiele lat. A właśnie regularność jest jednym z najważniejszych sekretów skutecznej pielęgnacji.

Piśmiennictwo

1. Dessinioti C, Katsambas A. Vitamins and the Skin: Vitamin A and Retinoids in Dermatology. Clinics in Dermatology. 2026;44(2):212-222. doi:10.1016/j.clindermatol.2026.02.005. PMID: 41692081.
2. Barnes L, Tran C, Sorg O, et al. Synergistic Effect of Hyaluronate Fragments in Retinaldehyde-Induced Skin Hyperplasia Which Is a CD44-Dependent Phenomenon. PLoS One. 2010;5(12):e14372. PMID: 21179550.
3. Boisnic S, Branchet-Gumila MC, Le Charpentier Y, Segard C. Repair of UVA-induced Elastic Fiber and Collagen Damage by 0.05% Retinaldehyde Cream in an Ex Vivo Human Skin Model. Dermatology. 1999;199(Suppl 1):43-48. PMID: 10473960.
4. Konisky H, Bowe WP, Yang P, Kobets K. The Clinical Efficacy and Tolerability of a Novel Retinaldehyde Serum With Firming Peptides to Improve Skin Texture and Signs of Photoaging. Journal of Drugs in Dermatology. 2024;23(11):992-997. doi:10.36849/JDD.8058. PMID: 39496127
5. Sorg O, Kasraee B, Salomon D, Saurat JH. The Potential Depigmenting Activity of Retinaldehyde. Dermatology. 2013;227(3):231-237. PMID: 24080511.
6. Stern RS. Treatment of photoaging. N Engl J Med. 2004;350(15):1526–34. doi:10.1056/NEJMcp023168.
7. Poli F, Ribet V, Lauze C, et al. Efficacy and Safety of 0.1% Retinaldehyde/6% Glycolic Acid (Diacneal) for Mild to Moderate Acne Vulgaris. Dermatology. 2005;210(Suppl 1):14-21. PMID: 15724103.
8. Reynolds RV, Yeung H, Cheng CE, Cook-Bolden F, Draelos ZD, Eichenfield LF, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol. 2024;90(5):1006.e1–1006.e30. doi:10.1016/j.jaad.2023.12.017.